Strefa wiedzy

„Musiałam zapłacić za leczenie psów”, „Czekam na premię świąteczną”, „To dzieci naklikały usługi”, „Nikt nie zadzwonił i nie przypomniał” – z takimi tłumaczeniami dłużników spotykają się na co dzień negocjatorzy firmy windykacyjnej Kaczmarski Inkasso. Niektóre mają jedynie odsunąć spłatę w czasie. Za innymi stoją poważne problemy: choroba, utrata pracy czy konieczność opieki nad bliską osobą. Zadaniem negocjatora nie jest ocenianie dłużnika, ale ustalenie, czy będzie on gotowy na ułożenie planu spłaty i jego realizację.

Weksel to papier wartościowy, w którym wystawca zobowiązuje się do bezwarunkowej zapłaty określonej sumy pieniędzy na rzecz wskazanej osoby lub firmy. Przedsiębiorcy wykorzystują go przede wszystkim jako zabezpieczenie zapłaty, np. przy dużych kontraktach, sprzedaży z odroczonym terminem płatności, pożyczkach, dostawach towaru albo umowach, w których ryzyko braku zapłaty jest większe niż zwykle. Weksel nie gwarantuje, że dłużnik automatycznie zapłaci. Wzmacnia jednak pozycję wierzyciela, bo prawidłowo wypełniony dokument jest podstawą dochodzenia roszczenia w postępowaniu nakazowym. Trzeba jednak dopilnować formalności. Brak jednego ważnego elementu, błędne wypełnienie weksla in blanco albo utrata oryginału dokumentu utrudnią odzyskanie pieniędzy.

Wierzyciel to osoba, firma albo inny podmiot, który żąda od dłużnika spełnienia świadczenia. Może chodzić o zapłatę faktury, zwrot pożyczki, zapłatę czynszu, wydanie rzeczy, wykonanie usługi albo zaniechanie określonego działania. Dłużnik jest drugą stroną tej relacji – ma obowiązek świadczenie spełnić. Wierzycielem możesz zostać wtedy, gdy ktoś ma wobec Ciebie obowiązek wynikający z umowy, faktury, pożyczki, najmu, orzeczenia sądu albo przepisów prawa. Jeżeli dłużnik nie płaci w terminie, wierzyciel może przypomnieć o płatności, wysłać wezwanie do zapłaty, naliczyć odsetki, rozpocząć windykację polubowną, a w razie potrzeby skierować sprawę do sądu.

Dłużnik w końcu zapłacił fakturę, pożyczkę albo inną należność, ale zrobił to po terminie. Na konto wpłynęła kwota główna, a odsetek za opóźnienie nadal nie ma. Wierzyciel często zastanawia się wtedy, czy sprawa jest już zamknięta, czy nadal może domagać się zapłaty dodatkowej kwoty. Odpowiedź brzmi: co do zasady możesz dochodzić odsetek, jeśli dłużnik spóźnił się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Trzeba jednak sprawdzić, jak rozliczyć wpłatę, czy dłużnik wskazał tytuł przelewu, czy wierzyciel potwierdził sposób zaliczenia pieniędzy i czy odsetki nie są przedawnione. Poniżej wyjaśniamy, co zrobić krok po kroku.

Samochód dla przedstawiciela handlowego, maszyna produkcyjna, sprzęt IT, wyposażenie gabinetu albo urządzenie dla ekipy budowlanej – firma często potrzebuje narzędzi do pracy szybciej niż jej właściciel jest w stanie odłożyć pełną kwotę na zakup. Leasing pozwala korzystać z rzeczy przez określony czas i płacić za nie w ratach, bez angażowania całej gotówki od razu.

Gdy klient budzi wątpliwości, firmy coraz rzadziej działają w ciemno. Z badania „Typowy dłużnik”, przeprowadzonego na zlecenie Kaczmarski Inkasso, wynika, że prawie 70 proc. przedsiębiorców podejmuje dodatkowe kroki, aby sprawdzić kontrahenta. 80 proc. przynajmniej czasami rezygnuje ze współpracy z obawy o uzyskanie płatności, a jeśli mimo ryzyka decyduje się na kontrakt, najczęściej żąda zaliczki lub przedpłaty. Najbardziej uporządkowaną i konsekwentną w weryfikacji klientów jest branża produkcyjna.

Nieopłacona faktura to nie tylko problem z odzyskaniem kwoty głównej. W wielu przypadkach możesz doliczyć także odsetki za opóźnienie, a przy transakcjach handlowych stawka jest wyraźnie wyższa niż w zwykłych relacjach cywilnych. Kluczowe jest jednak poprawne ustalenie: od kiedy liczyć opóźnienie, jaką stawkę zastosować i od jakiej kwoty naliczać odsetki. Dopiero wtedy wyliczenie ma sens i może stać się realnym elementem dochodzenia należności.

Gdy kontrahent nie płaci na czas, wiele firm staje przed tym samym pytaniem – działać od razu czy jeszcze czekać? Zwykle nie pomaga, bo z czasem maleją szanse na szybkie odzyskanie pieniędzy, a rośnie ryzyko utraty płynności. Dlatego windykacja polubowna jest dla wielu przedsiębiorców pierwszym i najbardziej naturalnym krokiem. Jej celem nie jest eskalacja konfliktu, ale doprowadzenie do spłaty zadłużenia możliwie szybko, z wykorzystaniem negocjacji, kontaktu z dłużnikiem i narzędzi, które pomagają zamknąć sprawę bez wchodzenia na drogę sądową.

Unikanie sformalizowania współpracy (85 proc. wskazań „tak”), niechęć do ujawniania sytuacji finansowej i nacisk na szybkie decyzje o sprzedaży (oba ponad 83 proc.) to najpoważniejsze sygnały ostrzegawcze, które świadczą, że kontrahent może być niewypłacalny. Takie zachowania podali przedsiębiorcy w badaniu „Typowy dłużnik”, przeprowadzonym na zlecenie Kaczmarski Inkasso. Okazuje się, że młody szef i jednoosobowa działalność, choć z pozoru podejrzane, nie są największą oznaką ryzyka.

Zamknięcie działalności gospodarczej to nie tylko wykreślenie wpisu z CEIDG. W praktyce trzeba jeszcze domknąć sprawy w ZUS, rozliczyć podatek dochodowy, czasem także VAT, a przy kasie fiskalnej przejść odrębną procedurę. Ten przewodnik dotyczy głównie jednoosobowej działalności gospodarczej wpisanej do CEIDG, bo przy spółce cywilnej albo podmiocie wpisanym do KRS część formalności wygląda inaczej.

Potocznie mówi się o połączeniu wszystkich długów w jeden. W praktyce konsolidacja oznacza zwykle zamianę kilku kredytów lub pożyczek na jedną nową umowę i jedną ratę. To może uporządkować budżet, ale nie kasuje długu. Trzeba też pamiętać, że konsolidacja sama w sobie nie jest prawem klienta – to nowy kredyt, więc kredytodawca musi ocenić zdolność kredytową i może odmówić.

Pętla zadłużenia rzadko zaczyna się od jednego dużego błędu. Częściej wygląda tak, że brakuje pieniędzy na ratę, pojawia się odroczenie, potem refinansowanie albo kolejna pożyczka, a dług rośnie przez następne koszty. UOKiK karał już firmy za tzw. rolowanie pożyczek, czyli udzielanie nowej pożyczki po to, aby spłacić poprzednią. Dlatego skuteczne wychodzenie z długów zwykle zaczyna się nie od „szybkich pieniędzy”, ale od zatrzymania narastania kosztów i uporządkowania sytuacji.